Burturkasttrappan

Burturkasttrappan vísir okkum, hvussu vit skulu handfara burturkast fyri at verja umhvørvið og fyri at leingja um livitíðina á virðismiklum tilfeingi og soleiðis halda tilfeinginum í ringrás.

Tað er IRF, sum hevur fingið ment føroysku burturkasttrappuna við íblástri frá líknandi trappum/pyramidum úr Svøríki og Danmark. Eitt nú er affaldsdirektivið hjá ES grundað á hugsjónina handan burturkasttrappuna.

Burturkasttrappan hevur fimm trin: 1. Fyribyrging, 2. Endurnýtsla, 3. Endurvinning, 4. Orkuútvinning og 5. Tyrving. Tess longur upp tú kemur á trappuni, tess betri er tað fyri umhvørvið. 

Trin 5 : Tyrving

Niðasta trin á trappuni er tyrving, og hetta er, tá ið burturkastið verður grivið niður. Tá vit tyrva burturkast, fáa vit ikki gagnnýtt tilfeingið í burturkastinum. IRF arbeiðir tí við at flyta burturkastbólkar, sum í dag verða tyrvdir, upp eftir trappuni, soleiðis at tilfeingið í burturkastinum í størri mun kann haldast í ringrás.

Trin 4 : Orkuútvinning (Brenning)

Tað er betri at brenna burturkast enn at tyrva tað, tí tá burturkastið verður brent, ber til at gagnnýta hitan frá brenningini til fjarhita. Vit kunnu tó bert brenna burturkastið eina ferð, og tískil verður tilfeingið í burturkastinum ikki hildið í ringrás, tá ið vit brenna tað.

Trin 3 : Endurvinning

Triðja trinið á trappuni er endurvinning. Tað er betri at endurvinna burturkast enn at tyrva ella brenna tað. Tá vit endurvinna burturkast, nýta vit tilfarið í burturkastinum til at gera nýggjar vørur. Eitt dømi um hetta er, tá ið trol verður endurvunnið og gjørt til nýggjar plastvørur. Tá verður tilfarið í burturkastinum nýtt umaftur, og á henda hátt verður tilfeingið hildið í ringrás.

Í Føroyum gerast vit alsamt betri at lata og taka ímóti burturkasti til endurvinning, men samstundis økist nýtslan hjá okkum øllum og harvið vaksa burturkastnøgdirnar eisini. Hetta merkir, at vit noyðast at flyta ein størri part av burturkastinum upp á tey bæði ovastu trinini: Endurnýtsla og fyribyrging.

Trin 2 : Endurnýtsla

Tá ið vit endurnýta, brúka vit lutirnar umaftur. Innbúgv, klæðir, byggitilfar v.m., ið tú ikki longur brúkar, kunnu onnur fáa gleði av. Endurnýtsla kann eisini vera at lutir fáa eina nýggja funktión heima hjá tær sjálvum – t.d. tá ið pallurammur verða til blómukassar. Endurnýtsla sparir bæði tær og umhvørvinum tíð, tilfar, orku og pengar.

Trin 1 : Fyribyrging

Tað, ið er allarbest fyri umhvørvið, er at fyribyrgja, at burturkast verður framleitt. Hetta gert tú við at vera tilvitað/ur um nýtsluvanar og innkeyp. Tú kanst t.d. velja at keypa góðskuvørur við longri livitíð heldur enn einnýtisvørur. Tú kanst keypa frá fyritøkum, ið hava eina skynsama og burðardygga framleiðslu og sølu, har spill í minst møguligan mun kemur fyri. Týdningarmest av øllum er tó at hugsa um bert at keypa tað, sum vit veruliga hava brúk fyri, og í mest møguligan mun at nýta tað, sum vit hava ella møguliga læna frá hvørjum øðrum.